Zwolle werkt samen voor veilige en effectieve re-integratie van gedetineerde inwoners - Hoe de praktijk handen en voeten geeft aan het Bestuurlijk Akkoord ‘Kansen bieden voor re-integratie’

Kwam je voorheen als Zwollenaar in de Zwolse gevangenis, dan pakte je de draad van je leven pas weer op als je je straf had uitgezeten. Sinds mei 2019 is dat een ander verhaal. Binnen de eerste 10 dagen in de gevangenis heb je als Zwolse gedetineerde een gesprek met de casemanager van de PI, samen met een reclasseringsmedewerker en de nazorgcoördinator van de gemeente Zwolle. Kreeg je voor detentie al bepaalde zorg en ondersteuning dan schuiven ook die partijen aan. In dit zogenoemde trajectbepalingsoverleg (TBO) komt ter sprake wat nodig is, tijdens detentie en daarna, om straks goed te kunnen terugkeren in de maatschappij en te voorkomen dat je terugvalt in strafbaar gedrag. Door in het begin van de detentieperiode een TBO te plannen weten alle betrokkenen wat er moet gebeuren en wat er van hen wordt verwacht. Ook de gedetineerde. Het afstemmen en uitwisseling van informatie tussen partijen gebeurt overigens alleen met zijn of haar toestemming.

‘Door de nieuwe manier van werken komt de gemeente nu meteen in actie wanneer iemand de gevangenis gaat. Vroeger was dat pas in de laatste fase van gevangenschap. Zodra een Zwollenaar bij de PI Zwolle binnenkomt, krijgt de gemeente nu een seintje. ’ Aan het woord is Margriet te Velde van Reclassering Nederland. Samen met Tamara Dol van SVG Reclassering Tactus is zij projectleider van het project Samen starten.

Margriet te Velde en Tamara Dol overleggen

Margriet te Velde (links) en Tamara Dol

‘We werkten vroeger op eilandjes, binnen de PI was ook de reclassering vaak niet in beeld,’ vult Tamara Dol aan. ‘We vonden elkaar als organisaties onvoldoende en voor een gedetineerde was het vaak verwarrend. Acties waren weinig op elkaar afgestemd. Toen wij de werkprocessen van DJI, reclassering en de gemeente naast elkaar legden, werd het meteen helder: er zaten dubbelingen en hiaten in de begeleiding van (ex)gedetineerden. Dat kan beter, dachten we.’

Allemaal hetzelfde belang
Margriet te Velde: ‘We hebben allemaal hetzelfde belang. Maar het zat simpelweg niet in ons systeem om trajecten op elkaar af te stemmen. Overigens: ook de verandering in financiering van de reclassering heeft veel positiefs gebracht. Hierdoor kunnen reclasseringswerkers proactief zijn en doen wat nodig is.’ 
‘De manier van financiering heeft sowieso veel impact op het succes van re-integreren,’ zegt Tamara Dol. ‘Zorg of begeleiding die een gedetineerde bijvoorbeeld krijgt op doorverwijzing van een huisarts, stopt in de gevangenis. Hetzelfde geldt voor een ambulante forensische behandeling, die vanuit reclassering is gestart, bijvoorbeeld bij agressief gedrag. Voor de zorg voor een gedetineerde gelden andere geldstromen, andere uitvoerders en andere verantwoordelijkheden. Na detentie moet alles weer worden opgestart. Dat is niet effectief.’

Vroeger liep de gemeente toch een beetje achter de muziek aan, nu is ze de dirigent.

Regionale plaatsing is must
Inmiddels zijn er 18 cliënten met wie een TBO is gevoerd. ‘Maar één keer wilde een gedetineerde niet meewerken aan een gesprek. Maar die weerstand verdween toen we nog eens uitlegden waarom het belangrijk was,’ zegt Margriet te Velde. Ze vertelt dat ook andere gemeenten steeds enthousiaster worden en graag op deze manier willen gaan werken. In de gemeente Heerde is dat sinds kort al het geval. Te Velde lacht: ‘De nazorgcoördinator van Heerde, Heleen Schipper, vatte het project mooi in één zin samen: "Vroeger liep de gemeente achter de muziek aan, nu is ze de dirigent.” Regionale plaatsing van gedetineerden is trouwens wel een must. Je kunt niet vragen van een gemeente dat ze voor een gesprek het halve land doorreizen.’

Good practice
Het Zwolse initiatief, dat subsidie krijgt van het programma Koers en kansen, is een van de good practices die zijn opgenomen in de Handreiking 'Kansen bieden voor re-integratie: In de praktijk' die eind december 2019 is verschenen. Deze handreiking is de praktische uitwerking van het Bestuurlijk akkoord ‘Re-integratie van (ex)justitiabele burgers’ van juli 2019. Daarin hebben het gevangeniswezen, de reclassering en de gemeenten afgesproken actief en vanaf dag één van detentie met elkaar te gaan samenwerken. Dit is nodig voor een effectieve en veilige re-integratie van gedetineerden. De samenwerking is gericht op het op orde krijgen van de basisvoorwaarden om goed te kunnen terugkeren, zoals het hebben van onderdak en inkomen, op het motiveren om gedrag te veranderen en op het verstevigen van het sociaal netwerk. Dit alles zonder de veiligheidsrisico’s uit het oog te verliezen.