Projectleiders Koers en kansen reflecteren op obstakels in systeemwereld

De projectleiders van het Programma Koers en kansen voor de sanctie-uitvoering kwamen op 31 oktober bij elkaar in De Lik in Utrecht om van elkaar en deze keer ook van ervaringsdeskundigen te leren hoe ze hun project kunnen verbeteren. De dag maakt deel uit van de leeromgeving die het programma beoogt voor de inmiddels 40 Koers- en kansenprojecten. De aftrap was een geluidsfragment waarin twee ex-gedetineerden vertellen over hun ervaringen met instanties/professionals, over hun kwetsbaarheid en hun weerbaarheid. 

Onder dagvoorzitterschap van Jacobine Geel, lid van de Bestuurlijke regiegroep van het programma, en Etienne van Koningsveld kwamen niet alleen de successen aan bod maar ook de hobbels die de projectleiders in hun experimenten tegenkomen en veelal te maken hebben met de systeemwereld.

Er worden zo weinig vragen gesteld aan een gedetineerde. De professional vult zijn beeld in vanuit zijn eigen perspectief. En de cliënt mist de begeleiding die nodig is (ervaringsdeskundige).

Ervaringsdeskundigen vertellen hun verhaal
In parallelle workshops luisterden de projectleiders naar ervaringsdeskundigen. Wat hebben zij ervaren toen zij of een familielid in aanraking kwamen met de wereld van justitie en straffen? Hun verhaal nodigde uit tot reflectie op regels en protocollen en op de taakomschrijvingen die iedere professional heeft.

Projectleidersdag in De Lik Utrecht 31 10 19

Uit de verhalen kwam sterk naar voren hoe belangrijk het is voor een effectieve behandeling en begeleiding van (ex-)gedetineerden dat iemand samen met hen oploopt; dat er een ankerpunt is bij wie ze terecht kunnen. Vaak is er zo’n stapeling van problemen, dat het te lastig is om er alleen uit te komen. Opnieuw de criminaliteit in is dan al snel de weg van de minste weerstand. Maar wanneer een professional zonder vooringenomenheid luistert en samen met de (ex)gedetineerde bekijkt 'wat heb je nodig', kan dat hét kantelpunt zijn in een criminele carrière.

Aandacht is geen luxe maar noodzaak
In de nabespreking van de workshops was ook aandacht voor de lading die al die zorg voor een (ex-)gedetineerde kan hebben. Vertrouwen geven aan iemand die de fout in is gegaan, kan voor scheve ogen zorgen, zeker bij slachtoffers. Waarom zoveel hulp als het misgaat? Waarom niet gewoon (streng) straffen? Zorg en begeleiding voor een (ex-)gedetineerde verdient zicht terug, daar zijn de aanwezigen van overtuigd. Er is minder overlast en criminaliteit, en dus minder maatschappelijke schade. ‘Maar pas als mensen dit weten, kan er ook maatschappelijk een draagvlak komen voor deze aanpak.’

Durf buiten de lijnen te kleuren
Tijdens en na de workshops deelden de projectleiders opgedane inzichten.
Een greep uit de opmerkingen:

  • 'Wanneer de focus uitsluitend ligt op risicobeheersing, dan vergeet je het verhaal van de cliënt en kun je niet het maatwerk leveren dat nodig is. Werk vraaggericht en niet vanuit regels, protocollen.'
  • 'Durf het systeem kritisch aan de orde te laten komen.'
  • 'Durf als professional buiten de lijnen te kleuren van je strikte takenpakket om te voorkomen dat de client anders verloren raakt in een doolhof van instanties en hulpverleners. Dat daar lef voor nodig is, werd beaamd. Rugdekking van hogerhand is essentieel, ook als het fout gaat.'
  • 'Het familiesysteem is belangrijk om mee te nemen in de re-integratie.'
  • 'Als professional is het belangrijk om in de begeleiding en toezicht van een ex-gedetineerde de tijd te nemen én die vanuit de organisatie te krijgen. Zeker als het gaat om mensen met een verstandelijke beperking.'
  • 'Het is belangrijk om het perspectief van de betrokkene mee te nemen in ontwikkelen en bedenken van innovaties én bij het maken van nieuw beleid.'

Systeemwereld kritisch bekeken
De projectleiders gaven aan dat ze binnen het programma Koers en kansen de benodigde ruimte en ondersteuning krijgen om nieuwe samenwerkingsvormen en methodieken uit te proberen met als uiteindelijke doel: recidivevermindering. Door de projecten worden betrokkenen uitgenodigd om anders in het proces mee te doen en te denken dan ze gewend zijn en weken ze zich als het ware los van het bestaande systeem. Maar, aldus de projectleiders, innovatieve projecten kunnen alleen succes hebben en breder geïmplementeerd worden als de systeemwereld op bepaalde punten tijdens en na de projectduur meeverandert.

Zo werd de zorg uitgesproken dat de bestaande schotten in de financiering het domeinoverstijgend werken in de wielen rijdt. Ook komt ter sprake dat de regionale plaatsing van gedetineerden een noodzaak is om hun begeleiding terug de maatschappij in goed vorm te kunnen geven.
De Bestuurlijke regiegroep kan volgens de aanwezigen een rol van betekenis hebben voor het agenderen en  oplossen van deze problemen.

Beluister het geluidsfragment

Het geluidsfragment waarmee de projectleidersdag startte is hieronder te beluisteren.
Het fragment staat niet op zichzelf maar is onderdeel van twee lifestory podcasts die samen met andere podcasts gemaakt zijn in het kader van het Koers en kansenproject 'Once upon a crime.' Met toestemming van de betrokkenen zijn de lifstory podcasts in zijn geheel te beluisteren op: https://essaresearch.nl/onderzoeksprojecten/once-upon-a-crime/

Twee korte fragmenten uit de lifstory podcasts gemaakt in kader van het Koers en kansen-project 'Once upon a crime.'