Kortgestraften zonder blauwe vuilniszak en detentieschade weer vrij

Plannen maken voor de toekomst en re-integratie zijn essentieel binnen de sanctie-uitvoering. Maar bij gedetineerden die een korte straf moeten uitzitten wordt dit vaak over het hoofd gezien. De Koers en kansen-projecten van Tactus Reclassering en 3 Noord spelen hierop in. “We willen voorkomen dat kortgestraften met alleen een blauwe vuilniszak buiten komen te staan.”

Kortgestraften zitten vaak niet lang genoeg in detentie om voldoende aandacht te krijgen van professionals. Detentieschade op het gebied van werk, gezin, financiën en behandelingen komen vaak voor. SVG Tactus reclassering en Reclassering Nederland, en 3Noord (alle Groninger, Friese en Drentse gemeenten, gezamenlijk met de penitentiaire inrichtingen in Veenhuizen en Leeuwarden) willen hier een verandering in aanbrengen.

“We willen voorkomen dat kortgestraften met alleen een blauwe vuilniszak buiten komen te staan”, aldus Tamara Dol, projectleider ‘Kortgestraften mét een plan de deur uit’ in Zwolle (Tactus Reclassering). “De praktijk laat ons zien dat na detentie mensen met een korte straf zonder hulp of begeleiding buiten staan. Er is onvoldoende tijd om met ze aan de slag te gaan.” Het project focust zich op specifiek op mensen die tot 6 maanden vastzitten in de regio’s Zutphen-Lochem en Zwolle.

De twee locaties verschillen enigszins van elkaar, leggen projectleiders Irma Kamphuis en Marloes Peters van Tactus Zutphen uit. In Zutphen zijn de projectleiders ook de verbindingscoördinator die met de gedetineerden in gesprek gaan om een plan te maken. In Zwolle zal de verbindingscoördinator juist bestaande werkwijzen in beeld gaan brengen. Verder zal in samenwerking met de ketenpartners worden gezocht naar een sluitende aanpak rondom kortgestrafte (ex)-gedetineerden.

In de 3 noordelijke provincies wordt ingezet op het voorkomen van detentieschade bij gedetineerden. Alfons Boer (Gemeente Groningen): “Wij focussen ons hierin specifiek op zelfmelders. Dit is een overzichtelijke groep en we proberen via een breed aantal kanalen met ze in contact te komen. Al voor ze in detentie gaan zoeken we de zelfmelders op, om een plan te maken, voor zowel de periode vóór detentie, tijdens de detentie, als de toekomst na detentie.” Zelfmelders die tot 1 jaar vastzitten in een van de 52 gemeenten in het noorden komen hiervoor in aanmerking.

Een gewone burger laten zijn

Als iemand vier maanden of langer vastzit, komt die in aanmerking voor een re-integratietraject. In de praktijk is gebleken dat het kan voorkomen dat de groep die korter gedetineerd zit aan het eind van hun detentie niet altijd met een passend plan van aanpak vrij wordt gelaten. Dol: “Wij focussen ons op gedetineerden zonder justitiële titel die tot zes maanden zitten, om ook de groep die klinische hulp nodig heeft erbij te betrekken. Stel, iemand zit in een kliniek, maar de titel loopt af. Dan betaalt justitie niet meer en mogen ze het zelf uitzoeken.” Capgemini is bij het project betrokken om een effectmeting uit te voeren en ontwikkelt hiervoor een methodiek.

Waar de aanpak van Tactus en Reclassering Nederland vooral reactief is, wil 3Noord zich meer op de voorkant richten. “Wij werken met ketenpartners samen om zo snel mogelijk te horen dat een zelfmelder in detentie gaat. Nu horen we het zo’n vier weken van tevoren. Via onder andere de Veiligheidshuizen sturen wij dan een brief, dat we graag contact willen en mee willen denken over alles wat geregeld moet worden omtrent de detentie”, zegt Boer. “We willen de gedetineerden na detentie weer een gewone burger laten zijn.”

Prikkeldraad

Organisatie-overstijgend werken

Gedetineerden blijven natuurlijk gewoon burgers, ook al gaan ze in detentie. Daarom hebben ze ook nog steeds te maken met alle ‘normale’ instanties, zoals de gemeente. De samenwerking tussen de gemeente en Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) loopt toch niet altijd van een leien dakje, merken de projectleiders. “Wijkteams en casemanagers moeten goed met elkaar samenwerken”, aldus Dol. Binnen 10 dagen moet een gedetineerde in de gevangenis worden gescreend door de casemanager. Maar als iemand korter dan 30 dagen zal zitten, vervalt die termijn. “Soms worden ze dan niet gescreend. Zo ontstaan er gaten in iemands dossier.”

Organisatie-overstijgend te werk gaan is daarom de sleutel, vinden de projectleiders. “Er is geen overkoepelend orgaan die de lijntjes tussen gemeenten, reclassering en DJI verzorgt. Wij springen in dit gat”, zegt Dol. “Daarom is het zo belangrijk bestaande processen naast elkaar te leggen en de gaten te vinden.”

In de noordelijke regio zijn ze momenteel al bezig met de eerste verantwoording. Wijkteams, die de mensen bezoeken voor ze in detentie moeten, stellen een plan voor de toekomst met ze op. Boer: “We hebben betrokken wijkteams en nazorgcoördinatoren, daar zijn we heel blij mee. Het komende half jaar willen we dit nog steviger neerzetten en tegelijkertijd zorgen voor een breder draagvlak. Gemeenten werken niet altijd hetzelfde, wat vaak afspraken ‘op maat’ maken betekent.”

Ook in Zwolle en Zutphen-Lochem is dit het geval. Het projectplan wordt nog verder geperfectioneerd de komende tijd, om in de loop van 2019 in de praktijk te beginnen. Dol: “Zonder de subsidie van Koers en kansen was dit niet gebeurd. Dan was het toeval geweest als er al iets gebeurde op dit gebied. En nu kunnen we ervoor zorgen dat het een nieuwe standaard wordt!”

Het project ‘Kortgestraften mét een plan de deur uit’ wordt in Zwolle getrokken door Tamara Dol en Margriet Tupamahu. In Zutphen zijn dit Marloes Peters, Irma Kamphuis en Martin Sulman. Vanuit de gemeente Groningen werkt Alfons Boer met een projectteam aan het 3Noord-project.