De praktijk aan het woord: ‘Met de projectenaanpak laat je zien wat werkt’

Werkgevers- en brancheorganisatie Sociaal Werk Nederland is een van de partners van het programma Koers en kansen. Hoe kijkt deze organisatie aan tegen sanctie-uitvoering? Wat kan beter? En hoe kan het programma Koers en kansen daaraan bijdragen? Een gesprek met voorzitter Marijke Vos.

Sociaal werkers en sanctie-uitvoering. Deze combinatie klinkt wellicht niet direct voor de hand liggend, maar is dat wel. ‘Veel sociaal werkers krijgen te maken met de sanctie-uitvoering, wanneer zij kwetsbare jongeren of volwassenen begeleiden die een strafbaar feit hebben gepleegd,’ begint Vos.

‘Natuurlijk proberen sociaal werkers in eerste instantie te voorkomen dat zo iemand de fout ingaat’, vervolgt ze. ‘Maar soms lukt dat niet. Factoren als armoede, geen perspectief op werk, gevoelig zijn voor status, maakt dat sommige groepen nu eenmaal kwetsbaarder zijn om in het criminele circuit te belanden.’

Positieve insteek

Is zo’n jongere of volwassene eenmaal de fout in gegaan, dan is het belangrijk om herhaling te voorkomen. Daarom zijn intensieve begeleiding en coaching heel belangrijk. ‘Het gaat om ‘wat je wilt met je leven’, maar ook om de praktische zaken, zoals een dak boven je hoofd, inkomen, een id-kaart, werk of school. Vaak hebben deze jongeren en volwassenen een negatief zelfbeeld en een klein netwerk. Ze zijn ze opgegroeid in een milieu waarin ze weinig ondersteuning hebben gekregen. Die ondersteuning proberen wij ze te geven. We vragen ze naar hun droom of talent en helpen hen met de verwezenlijking en ontplooiing daarvan.’

Marijke Vos

Marijke Vos, voorzitter Sociaal Werk Nederland

Te laat

Vaak starten veroordeelden met een nieuwe opleiding of baan. Ook al hebben ze hun straf nog niet uitgezeten. Dat is problematisch, volgens Vos. ‘Er ontstaan daardoor situaties waarin een veroordeelde met zijn nieuwe leven is begonnen, en dat moet onderbreken om zijn straf uiteindelijk alsnog uit te zitten. Het hele re-integratieproces wordt zo verstoord. Soms duurt het zelfs zo lang, dat sancties uiteindelijk maar worden kwijtgescholden. Ook geen goede zaak, want het is natuurlijk belangrijk dat veroordeelden hun straf ondergaan. Zorg er dus voor dat sancties sneller worden uitgevoerd en op een goed moment’, adviseert Vos. ‘Gelukkig erkent de top van justitie dit probleem wel, maar toch zien we het in de praktijk vaak misgaan.’

Verschillende werelden

Een gebrek aan samenwerking en contact tussen aan de ene kant het gevangeniswezen en de reclassering en aan de andere kant het sociaal werk, is een andere ontwikkeling die Vos opvalt. ‘Dit zijn echt nog twee verschillende werelden, terwijl samenwerking hiertussen heel hard nodig is. Bijvoorbeeld als het gaat om veroordeelde jongeren die vastzitten, of juist terugkomen in de wijk. Vaak krijg ik van onze jongerenwerkers terug dat ze niet worden meegenomen als zoiets gebeurt. Ze weten van niets. Terwijl het werk van de reclassering en het jongerenwerk veel overeenkomsten vertonen. Laat ze dan ook samen optrekken.’   

Experimenten

Vos juicht dan ook van harte toe dat het programma Koers en kansen inzet op een intensievere samenwerking tussen justitie en zorg om recidive te voorkomen. Erg enthousiast is ze over de projectenaanpak die het programma daarbij hanteert. ‘Je ziet nu in het politieke debat dat sommige partijen willen inzetten op strengere straffen om recidive te voorkomen. Maar willen we echt een succes maken van het voorkomen van recidive, dan zijn experimenten ontzettend belangrijk. Daarmee laat je echt zien wat werkt. Wat mij betreft mag die projectenaanpak dan ook met veel meer kracht naar voren worden gebracht.’

Oproep

Experimenteren dus. Een aantal organisaties in het sociale domein hebben daar al gehoor aan gegeven. Toch wil Vos nog een expliciete oproep doen. Niet alleen aan organisaties in het sociale domein, maar ook aan de reclassering en het gevangeniswezen: ‘Probeer met het sociaal werk in contact te komen en start gezamenlijke projecten.’

De praktijk in beeld: Project Learn2Work

Welzijnsorganisatie De Schoor in Almere is een van de leden van Sociaal Werk Nederland. Hun succesvolle project Learn2Work is een leerwerkproject voor jongeren van 18 tot en met 27 jaar die zijn uitgevallen op school, een uitkering hebben of een dagbesteding nodig hebben om in het dagritme te komen. Het doel is om jongeren binnen 1 jaar uit te laten stromen naar school of werk.

We gaan starten. Dit is dag drie van het examenmoment.
MARCO VAN SCHAIK: Op dit moment zijn we bezig met de derde dag van het examen sport.
Vandaag is het doel een beetje van: ze proberen te breken het mentale, het mentale vermogen en de kracht zetten in het doorzettingsvermogen proberen die grenzen te verzetten focussen naar: wat is m'n taak, waar ben ik mee bezig?

(Een jongeman schudt wild z'n hoofd.)

Het korte project Learn2Work is een project om op jaarbasis vijftig jongeren uit te laten stromen, weer terug naar school of naar arbeid.
Lichte dribbelpas, spullen mogen laag.
En gaan we weer, kom maar.

(De jongeman:)

JONGEMANNENSTEM: Ik had voor Learn2Work geen plan de campagne geen toekomstplannen. En sinds ik met Learn2Work in aanraking ben gekomen heb ik toch een plan gemaakt voor hoe ik m'n leven weer op de rails kan krijgen en het werpt gewoon vruchten af.
We gaan niet zitten op wat ze niet kunnen of wat ze fout doen.
We gaan juist zitten op datgene wat ze goed doen, dus erg vanuit het positieve.
Door. Door. Ja? Oké, let's go.
Juist.
JONGEMANNENSTEM: Hiervoor was ik elke dag op straat en nu leer ik omgaan met m'n eigen emoties maar ook met het gedrag van anderen.
Dus dat iemand mij niet zomaar meer uit de tent kan lokken, zeg maar.
En, ja, dat ik echt realistisch ben gaan kijken naar m'n eigen toekomstplannen en kijken wat er mogelijk is.

(Marco)

VAN SCHAIK: In principe hebben ze verschillende lessen en dat is onder andere Nederlands, Engels, rekenen, maar ook kunst, sport alleen dan wel gericht op van: ja, wat heb je nodig?
Wat heb je nodig in het dagelijks leven?
Dus niet sporten om te sporten, maar meer om de competenties die je bezit.
De jongeren merken zelf en die zien ook zelf dat ze groeien, dat ze meer aankunnen dat ze minder snel geïrriteerd raken in het dagelijks leven dat ze eigenlijk meer rust in zichzelf vinden.
Ze kijken ook niet meer naar het negatieve maar meer naar het positieve van: hé, wat leer ik hiervan? Wat haal ik hieruit?
Wat kan ik meenemen? Wat kan ik in m'n rugzak stoppen?
MANNENSTEM: We gaan hier het kamp opslaan.
Jullie hebben hier bij je, twee tenten.
Jullie zijn met z'n vieren, dus per tweetal pak je één tent en ga je twee tenten daar naast elkaar opzetten.
VAN SCHAIK: We krijgen jongeren vanuit de gemeente of vanuit school of vanuit reclassering, mensen die terugkomen uit detentie.
Daar hangt een semiverplicht kader aan en daar hebben we ook de nauwe samenwerking mee.
Dus op het moment dat een jongere niet op komt dagen dan bellen we wel meteen de reclassering op van: hé, hij is er niet.
Ja, en dan kunnen er sancties aan vastzitten voor de jongere.
Maar in principe is het op vrijwillige basis. Ze geven zichzelf op.
Sinds Learn2Work is er veel veranderd in m'n leven.
Denk aan reageren op mensen, zoeken naar banen m'n motivatiebrief, m'n cv.
Kortom, bijna alles is veranderd.
VAN SCHAIK: We helpen ze met het zoeken naar en dan gaan we op een gegeven moment samen ook kijken van hoe schrijf je die goede sollicitatiebrief? Hoe ziet die cv eruit?
Dat wordt allemaal gedaan samen met een jobcoach en tijdens de lessen die ze doordeweeks hebben.
En van daaruit gaan we dan op een gegeven moment een sollicitatietraining doen een rollenspel van: hoe werkt nou zo'n sollicitatie vragen stellen, echt iemand tegenover je zetten proberen ze in valkuilen te lokken.
Hoe zit je erbij? Ga je zitten met een hoody op of ga je gewoon netjes zitten?
Alle aspecten komen gewoon aan bod.
Ik wil richting de bouw gaan, iets technisch.
Daar heb ik ook al diploma's voor, dus dat komt wel goed.
Wij zeggen niet wat ze moeten doen, we geven ze opties en ze moeten zelf aan de slag.
Voor ons is het geslaagd.
-Zeer geslaagd.
Dus je hebt goed gewerkt.

GELACH

Je hebt goed gewerkt.